Interakcje leków w fazie farmakodynamicznej – cz. II

Niniejszym artykułem kończymy w „Farmakoekonomice szpitalnej” cykl poświęcony interakcjom leków w fazie farmakodynamicznej. W poniższym opracowaniu znajdą Państwo informacje z zakresu interakcji antagonistycznych, interakcji wynikających ze zmienionych mechanizmów transportu oraz interakcji związanych z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej.

Interakcje antagonistyczne

W odróżnieniu od interakcji addycyjnych , antagonizmem nazywamy przeciwne , różnokierunkowe działanie leków, które mogą wzajemnie osłabiać lub niwelować efekt terapeutyczny.  Dla przykładu siarczan protaminy jest antagonistą heparyny. Działanie heparyny można odwrócić podając dożylnie 1% roztwór siarczanu protaminy (1 mg siarczanu protaminy neutralizuje 115 j.m. heparyny). Przykłady interakcji antagonistycznych przedstawia tabela 1.

Interakcje wynikające ze zmienionych mechanizmów transportu

Jeden lek może zaburzać wychwyt i transport drugiego leku do jego międzykomórkowego miejsca działania. Dla przykładu guanetydyna wnika do obwodowego neuronu adrenergicznego i gromadzi się w ziarnistościach neurosekrecyjnych skąd wypiera noradrenalinę, co może być przyczyną przejściowego wzrostu ciśnienia krwi. Zastąpienie noradrenaliny nieaktywnym przekaźnikiem jest głównym mechanizmem odpowiedzialnym za blokadę neuronu adrenergicznego. Po opróżnieniu neuronów z noradrenaliny następuje długotrwałe ,znaczne obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Działaniu obniżającemu ciśnienie leków blokujących neuron adrenergiczny, takich jak guanetydyna czy debryzochina, można zapobiec lub odwrócić je przez podanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Z tego powodu leki te są obecnie są rzadko stosowane (patrz rys. 1).

Działanie farmakologiczne leków blokujących neuron adrenergiczny (sympatykolityków) może polegać na wydalaniu noradrenaliny z ziarnistości magazynujących, utrudnieniu jej magazynowania, zaburzeniu procesu syntezy noradrenaliny bądź na hamowaniu jej wyzwalania.

Terapeutyczne dawki amfetaminy, pseudoefedryny, fenotiazyny i trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych mogą zahamować hipotensyjne działanie leków blokujących neuron adrenergiczny poprzez współzawodnictwo o  receptor w wyniku czego dochodzi do zahamowania dotarcia sympatykolityków do miejsca gromadzenia się noradrenaliny.

Rysunek 1

^{Opracowano na podstawie „Interactions at adrenergic neurones”,  Stockley’s Drug Interactions Pharmaceutical Press 2007}

Interakcje związane z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej

Zmiany w równowadze elektrolitowej organizmu mogą wpływać na działanie leków, szczególnie tych ,które działają na mięsień sercowy, przewodnictwo mięśniowo nerwowe i nerki. Ważną interakcją jest potencjalizacja działania glikozydów nasercowych takich jak digoksyna przez leki powodujące hipokaliemię lub wewnątrzkomórkowy niedobór potasu. Mogą one powodować zwiększoną wrażliwość na digoksynę. Do leków tego typu należą leki moczopędne, sole litu, kortykosteroidy oraz karbenoksolon. Podobnie diuretyki indukujące hipokaliemię w połączeniu  z lekami antyarytmicznymi takimi jak sotalol, prokainamid, chinidyna i amiodaron zwiększają ryzyko arytmii komorowej. Łączne podanie takrolimusa z diuretykami oszczędzającymi potas i suplementami potasu może również prowadzić do zagrażającej życiu hiperkaliemi szczególnie u osób z niewydolnością nerek .

Leki moczopędne, zwłaszcza tiazydowe i amiloryd, dieta ubogosodowa , zwiększona utrata jonu sodowego (np. nadmierne pocenie) hamują wydalanie i nasilają kumulacje litu.  Leki z grupy NLPZ mogą również powodować toksyczność litu hamując jego wydalanie z moczem poprzez zatrzymanie sodu i wody w organizmie na skutek zmniejszenia filtracji kłębuszkowej, spowodowanej zmniejszoną syntezą prostaglandyn w nerkach, działających rozszerzająco na naczynia krwionośne.

Na tym artykule kończymy temat interakcji w fazie farmakodynamicznej. W następnym wydaniu „Farmakoekonomiki Szpitalnej” omówimy najważniejsze interakcje leków ziołowych oraz podsumujemy najbardziej istotne informacje z cyklu artykułów o interakcjach leków.

mgr farm. Paweł Kozaczuk
mgr farm. Ewa Zygadło
Centrum Informacji o Leku
http://www.leki-informacje.pl

Opracowano na podstawie:
1.  Stockley’s Drug Interactions Pharmaceutical Press 2007
2.  Drug Benefits and Risks . Revised 2nd edition, 2008.
3.  Farmakologia i Toksykologia Mutschler 2001
4.  Farmakodynamika pod red. W.Jańca i J.Krupińskiej 2002
5.  Alfred Zejc, red. Maria Gorczyca. Chemia leków . Warszawa : Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002. 2.
6.  Charakterystyka produktu leczniczego Prestarium 5mg,.
7.  Charakterystyka produktu leczniczego FUROSEMIDUM POLFARMEX.
8.  Charakterystyka produktu leczniczego Vitacon.
9.  Charakterystyka produktu leczniczego GLIBENESE GITS
10.  Charakterystyka produktu leczniczego Diaprel.
11.  Charakterystyka produktu leczniczego Metral.
12.  Charakterystyka produktu leczniczego Amaryl.
13.  Charakterystyka produktu leczniczego Digoxin WZF.
14.  Charakterystyka produktu leczniczego Lithium Carbonicum GSK - 250 mg - tabletki.
15.  Charakterystyka produktu leczniczego Acard .

Artykuł opublikowany w Farmakoekonomice szpitalnej nr 9/2009