Rekomendacje dobrej praktyki farmacji klinicznej - analiza recepty lekarskiej/zlecenia lekarskiego

W wielu krajach UE farmaceuci szpitalni zajmują się przeglądami lekowymi dla wybranych oddziałów i pacjentów. W różnych krajach ta usługa jest nazywana w różny sposób. W Wielkiej Brytanii farmaceuci nazywają to przeglądem stosowania leków (medicines use review), we Francji natomiast analizą recepty lekarskiej. Jest to aktywność przypisana do farmacji klinicznej i rozwijana w coraz większym stopniu ze względu na rosnące zapotrzebowanie na działania, które z jednej strony pomagają w prowadzeniu skutecznej i bezpiecznej farmakoterapii, a z drugiej, pomagają w wyeliminowaniu lub zminimalizowaniu błędów lekowych. Poniżej publikujemy artykuł dotyczący analizy recepty lekarskiej, który powstał w oparciu o zalecenia Francuskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej, i który w praktyczny i jasny sposób pokazuje jakie elementy trzeba uwzględnić przy prowadzeniu analizy zlecenia lekarskiego.

Analiza recepty/zlecenia lekarskiego

Francuskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej (SFPC) rekomenduje zastosowanie się do przytoczonej poniżej listy zaleceń w celu wykonania odpowiedniej  jakości analizy recepty lekarskiej.

Analiza recepty jest określana jako usystematyzowana i ciągła ekspertyza terapii zastosowanej u pacjenta. Jej celem jest optymalizacja skuteczności terapii, minimalizacja kosztów oraz optymalne przestrzeganie zaleceń.

Podstawą  ustalenia listy punktów do weryfikacji są dwa główne elementy:

  • sytuacja kliniczna pacjenta, która jest podstawowym źródłem informacji,

  • wytyczne terapeutyczne, które są fundamentem leczenia pacjenta i zaproponowanych interwencji farmaceutycznych.

Poniższa lista jest przystosowana do potrzeb i dotyczy praktyki szpitalnej.

Sytuacja kliniczna pacjenta - główne źródło informacji

Francuskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej zaleca aby farmaceuci szpitalni mieli dostęp do następujących danych:

  • podstawowych danych o pacjencie tj. przyczynie hospitalizacji, nadwrażliwości, alergiach itp.,

  • lekach stosowanych wcześniej i obecnie,

  • danych mikrobiologicznych,

  • danych biologicznych,

  • nowych danych  klinicznych,

  • innych potrzebnych danych (np. wyników badań genetycznych).

Wytyczne terapeutyczne - fundament leczenia pacjenta i zaproponowanych interwencji farmaceutycznych.

Francuskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej rekomenduje farmaceutom szpitalnym porównanie obecnej sytuacji i prowadzonej terapii u pacjenta z wytycznymi terapeutycznymi:

  • Czy istnieje u pacjenta choroba, która nie jest leczona?

  • Czy są stosowane leki, które nie zostały zalecone?

  • Czy zidentyfikowano i wzięto pod uwagę punkty istotne klinicznie?

  • Czy cele i korzyści terapeutyczne są osiągnięte?

Francuskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej rekomenduje także podczas analizy terapii:

  • Sprawdzenie wyboru zleconych leków w stosunku do:

    • wytycznych terapeutycznych,

    • profilu pacjenta (wieku, płci, wagi, wzrostu, stosowanych wcześniej leków, alergii, nietolerancji),

    • współistniejących schorzeń,

    • danych farmakoekonomicznych.

  • Sprawdzenie dawkowania w stosunku do:

    • wagi, wzrostu, wieku pacjenta,

    • wyników biologicznych (funkcji nerek, wątroby, testów toksykokinetycznych, testów krzepnięcia),

    • wskazań.

  • Sprawdzenie interakcji (farmakologicznych i fizykochemicznych) między:

    • cząsteczkami (substancjami aktywnymi i substancjami pomocniczymi),

    • cząsteczkami i badaniami diagnostycznymi,

    • cząsteczkami i żywnością.

Francuskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej rekomenduje także zwrócenie uwagi na problemy lekowe związane z bezpieczeństwem zastosowanych leków i ich skutecznością, rozwiązanie tych problemów oraz zapobieganie nowym, poprzez monitoring i właściwe zaplanowanie:

  • Zarządzaniem działaniami niepożądanymi:

    • Czy występujące objawy mogą być wytłumaczone stosowanym lekiem?

    • Czy badania laboratoryjne wykazują anomalie, które mogą być spowodowane zastosowaniem leku?

    • Czy występuje nieprzewidziana reakcja pacjenta na dany lek (alergia, nietolerancja, nadmierna wrażliwość)?

  • Sposoby zastosowania terapeutycznego:

    • Czy przygotowywanie i sporządzanie leków w aptece szpitalnej spełniają wszystkie wymogi bezpieczeństwa i stabilności?

    • Czy wybrane drogi podania leków są najbardziej optymalne w określonej klinicznie sytuacji pacjenta?

    • Czy praktyczne aspekty podania leku (rozgniecenie, wysypanie z kapsułki itp.), jego dostępności i czasu podania są dobrze wybrane?

    • Czy pacjent ma problemy z przyjęciem leku w wybranej postaci (podłączenie do kroplówki, wymioty, ulewanie)?

  • Planowanie i ocena:

    • Sprawdzić obecne wyniki leczenia w powiązaniu z oceną kliniczną i wynikami analiz biologicznych.

    • Sprawdzić czy zaplanowana ocena kliniczna i/lub biologiczna lub farmakokinetyczna jest przewidziana dla nowych leków i dla leków już stosowanych, w zależności od zmiany sytuacji klinicznej.

Poziom analizy recepty

Każdy pacjent poddany analizie od strony farmaceutycznej wymaga dużego zaangażowania i wiedzy ze strony farmaceuty połączonej z wnikliwą obserwacją pacjenta (patrz tabela nr 1). Obserwacja pacjenta opiera się na wielu parametrach tj. przyjmowane leki w przeszłości i obecnie, fizjopatologia, parametry biologiczne, cele terapeutyczne, obserwacja kliniczna, sytuacja osobista i społeczna pacjenta.

Francuskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej rekomenduje zajęcie się każdym pacjentem od strony lekowej (poziom 3). Poziom 1 lub 2 może być zastosowany u pacjentów już znanych, nie potrzebujących kompleksowego przeglądu lekowego.

Tabela 1 przedstawia praktyczny punkt widzenia analizy. Nie jest w żadnym przypadku przedstawieniem wszystkich możliwości przeprowadzenia takiej analizy.

Tab. 1 Poziom analizy recepty lekarskiej / zlecenia lekarskiego

Typ: Kontekst: Zawartość: Wymagane elementy:
Analiza  poziom 1:
Przegląd przepisanych leków.
Pacjent znany, bez nowych, znaczących, elementów klinicznych. Wybór i dostępność produktów leczniczych i innych, dawkowanie, przeciwwskazania, główne interakcje. Wszystkie przepisane leki i wyroby medyczne, podstawowe informacje o pacjencie.
 
Analiza poziom 2:
Przegląd zastosowanych terapii.
Pacjent znany, sytuacja kliniczna zmieniająca się. Wybór i dostępność produktów leczniczych i innych, dawkowanie, przeciwwskazania, główne interakcje. Dostosowanie dawek, połączenie z wynikami analiz biologicznych, główne elementy zwracające uwagę. Wszystkie przepisane leki i wyroby medyczne, informacje o pacjencie, dane z analiz biologicznych.
Analiza poziom 3:
Nadzór nad farmakoterapią.
Przyjęcie nowego pacjenta, ocena w trakcie, cele nie ustalone. Wybór i dostępność produktów leczniczych i innych, dawkowanie, przeciwwskazania, główne interakcje. Dostosowanie dawek, połączenie z wynikami analiz biologicznych, główne elementy zwracające uwagę. Wzięcie pod uwagę celów terapeutycznych, monitoring terapeutyczny, obserwacja. Powiązanie z   poradą i edukacją terapeutyczną. Wszystkie przepisane leki i wyroby medyczne, informacje i dokumentacja medyczna pacjenta, dane z analiz biologicznych, przyjmowane wcześniej leki, cele terapeutyczne.

Tłumaczenie i opracowanie
mgr farm. Ewa Zygadło
Centrum Informacji o Leku
www.leki-informacje.pl

na podstawie dokumentu Francuskiego Towarzystwo Farmacji Klinicznej opublikowanego w czasopiśmie Le Pharmacien Hospitalier et Clinicien, Vol.47, No 4, Grudzień 2012, str. 293-295 oraz wytycznych Amerykańskiego Towarzystwa Farmaceutów Szpitalnych opublikowanych w Am J Health-Syst Pharm 1996; 53, 1713 - 6
Artykuł ukazał się w magazynie dla farmaceutów "Farmakoekonomika szpitalna" nr 29/2014