Błędy medyczne, a błędy lekowe

Błędy medyczne, a błędy lekowe

Prezentujemy Państwu nowy cykl artykułów dotyczący problematyki błędów medycznych w tym błędów lekowych. Pierwszy artykuł z tej serii opisuje w sposób ogólny tę problematykę oraz działania jakie podejmuje w tym względzie Komisja Europejska, a także Agencje Leków różnych krajów UE. W kolejnych artykułach skupimy się na opisie błędów lekowych i częstości ich występowania na przykładzie krajów, które wdrożyły kilka lat temu specjalne działania na rzecz zmniejszenia liczby błędów lekowych, występujących głównie w lecznictwie zamkniętym. Mamy nadzieję, że tematyka ta wzbudzi Państwa zainteresowanie i skłoni do refleksji na temat występowania błędów medycznych w Polsce.

Czym są błędy medyczne?

Błędy medyczne są jedną z głównych przyczyn śmierci i wypadków. Ostatni raport sporządzony przez Institute of Medicine szacuje, że od 44000 do 98000 przypadków zgonów na rok w szpitalach jest skutkiem błędów medycznych.

Oznacza to, że więcej osób umiera z powodu błędów medycznych niż z powodu wypadków samochodowych, raka piersi czy AIDS.

Błędy medyczne występują wtedy, kiedy coś co było planowane jako część opieki medycznej nie powiodło się lub kiedy niewłaściwy sposób postępowania został wdrożony w pierwszej kolejności.

Błędy medyczne mogą zdarzyć się na każdym szczeblu opieki zdrowotnej: w szpitalach, klinikach, gabinetach zabiegowych, gabinetach lekarskich, aptekach, domach pacjentów. Błędy mogą dotyczyć: leków, zabiegów chirurgicznych, diagnozy, sprzętu, wyników laboratoryjnych. Mogą wystąpić podczas wykonywania rutynowych czynności np. gdy pacjent hospitalizowany będący na diecie bezsolnej dostaje posiłek o wysokiej zawartości soli.

Większość błędów wynika ze złożoności systemu opieki zdrowotnej, ale zdarzają się także błędy wtedy, kiedy lekarze i pacjenci mają problemy w komunikacji. Np. badania wspierane przez Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ) wykazały, że lekarze często niewystarczająco pomagają pacjentom podejmować świadome decyzje. Niezaangażowani i niedoinformowani pacjenci są mniej skłonni do zaakceptowania terapii wybranej przez lekarza i mniej skłonni do zastosowania się do zaleceń lekarskich (1).

Ustalenia Komisji Europejskiej dotyczące błędów medycznych

Biorąc pod uwagę wszystkie aspekty powstawania błędów medycznych oraz złożoność tego zagadnienia kilka lat temu Komisja Europejska przystąpiła do opracowywania wytycznych związanych z zapobieganiem błędom medycznym, w tym błędom lekowym.

Dlaczego zajęto się tym problemem?

Dlatego, że zauważono, iż systemy i polityki zdrowotne krajów UE są ze sobą coraz bardziej powiązane i stają się coraz bardziej złożone. Te zależności sprawiają, że liczba pytań zarówno od pacjentów jak i zarządzających opieką zdrowotną, a dotycząca polityki zdrowotnej i jej jakości stale rośnie.

Interwencje medyczne, nawet jeżeli mają na celu poprawę zdrowia pacjentów, często sprawiają im także pewne problemy. Błędy medyczne mogą przecież pojawić się w każdym miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych.

W świetle powyższych ustaleń Komisja Europejska w celu poprawy bezpieczeństwa opieki zdrowotnej we wszystkich krajach członkowskich, zaproponowała przeprowadzenie ankiety i wymiany informacji oraz ekspertyz pomiędzy poszczególnymi krajami UE. Pierwszy etap w kierunku poprawy jakości opieki zdrowotnej został zrobiony w kwietniu 2005 roku w momencie przyjęcia deklaracji luksemburskiej o bezpieczeństwie pacjenta, która zawiera pewną liczbę rekomendacji na poziomie europejskim, narodowym i na poziomie świadczeń medycznych.

Dyrekcja Generalna Zdrowia i Ochrony Konsumentów przeprowadziła sondaż Eurobarometr nt. błędów medycznych, w 25 krajach członkowskich oraz w krajach aspirujących do wejścia do UE. Problem błędów medycznych nie był nigdy badany w sposób systematyczny na poziomie UE i niżej przedstawiona ankieta jest przedsięwzięciem pionierskim. Intencją Komisji Europejskiej było zrealizowanie pierwszej analizy opartej na postrzeganiu błędów medycznych przez obywateli i wykorzystania otrzymanych danych jako punktu wyjścia do bardziej pogłębionych pytań na ww. temat w nadchodzących latach.

Ankieta zawierała takie zagadnienia jak:

  • ogólna percepcja błędów medycznych,
  • doświadczenie błędów medycznych: znajomość tematu i doświadczenia własne,
  • implikacje praktyczne: zaufanie do specjalistów opieki zdrowotnej i leczenia szpitalnego

Ww. ankieta nt. błędów medycznych została przeprowadzona w dwóch etapach: we wrześniu i październiku 2005 roku wg opisanej na stronach KE metodologii (2).

Jakie były wnioski końcowe z przeprowadzonej ankiety?

Na podkreślenie zasługują poniższe zagadnienia:

  • Opinie na temat błędów medycznych i doświadczeń własnych dotyczące tego zagadnienia są bardzo różne w zależności od kraju, co należy brać pod uwagę czytając średnie wyniki z przeprowadzonej ankiety.
  • Błędy medyczne są uważane za ważny problem w krajach UE. We wszystkich przebadanych krajach, oprócz Finlandii, większość obywateli uważa, że błędy medyczne stanowią poważny problem w ich kraju.
  • Porównanując z poziomem ważności przykładanym do opieki medycznej, Europejczycy mają tendencje martwienia się w mniejszym stopniu, że staną się ofiarą błędu medycznego podczas interwencji w szpitalu. 40% obywateli UE obawia się, że stanie się ofiarą błędu medycznego, podczas gdy 58% nie wyraża takiego niepokoju.
  • Obywatele UE są świadomi możliwości wystąpienia błędów medycznych, ponieważ 78% słyszało o błędach medycznych lub czytało coś na ten temat.
  • Ta świadomość możliwości wystąpienia błędów medycznych nie jest podyktowana bezpośrednimi doświadczeniami konkretnych osób, ponieważ mniej niż jedna osoba na pięć, deklarowała, iż była ofiarą błędu medycznego w szpitalu bezpośrednio lub pośrednio jako członek rodziny. Procent osób, którym przepisano niewłaściwy lek szacuje się wg badania na 11%. Jednakże należy podkreślić fakt, że prawie 1/3 osób ankietowanych miała do czynienia z jednym lub drugim rodzajem błędów, co może być uważane za wskaźnik i pokazuje, że konieczna jest poprawa w tej dziedzinie.
  • Jeżeli chodzi o implikacje praktyczne i dotyczące leczenia, większość obywateli UE ma zaufanie do specjalistów opieki zdrowotnej w ich kraju. Z drugiej strony część obywateli wyraża brak zaufania, głównie do lekarzy i pielęgniarek.
  • Połowa obywateli UE uważa, że możliwe jest wystąpienie błędu medycznego w szpitalu w ich kraju, podczas gdy druga połowa ma zaufanie do leczenia, któremu są tam poddawani. Podsumowując, jeden obywatel na dwóch uważa, że może stać się ofiarą błędu medycznego w szpitalu w swoim kraju.
  • Większość ankietowanych osób wydaje się wierzyć, że zapewnienie odpowedniej jakości leczenia należy do systemu opieki zdrowotnej. Jednakże znaczący procent ankietowanych uznaje za ważną rolę pacjenta w unikaniu błędów medycznych. To stwierdzenie może posłużyć za punkt wyjścia do lepszej komunikacji między specjalistami opieki zdrowotnej a pacjentami.
  • Ogólnie rzecz biorąc w badaniu sondażowym wyodrębnić można różne grupy. Obywatele dziesięciu nowych krajów UE wydają się bardziej zaniepokojeni problematyką błędów medycznych niż osoby z krajów „starej” UE. Włochy, Polska, Litwa, Łotwa i Cypr są krajami, w których obywatele w największym procencie uważają problem błędów medycznych za ważny, obawiają się błędów medycznych i mają najmniejsze zaufanie do specjalistów opieki zdrowotnej. Natomiast obywatele Austrii, Finlandii, Szwecji, Danii i Estonii wydają się traktować powyższe tematy z mniejszą uwagą.

Powyższa ankieta i jej wyniki zmobilizowały wiele krajów UE do rozpoczęcia walki z błędami medycznymi, w tym z błędami lekowymi. W następnym artykule zostaną Państwu przedstawione główne błędy lekowe rejestrowane przez francuską Agencję ds. Leków oraz regionalne ośrodki szpitalne, które wzięły udział w projekcie „okienko błędów lekowych”- ogólnokrajowym programie rejestrującym błędy lekowe w szpitalach francuskich.

mgr farm. Ewa Zygadło
mgr farm. Paweł Kozaczuk
Centrum Informacji o Leku
www.leki-informacje.pl

Źródła:
1. 20 Tips to help prevent medical errors, AHRQ, February 2000
2. Eurobarometre Special 241 Les Erreurs Medicamenteuses –
http://europa.eu.int/comm/health - 2005
Artykuł był opublikowany w Farmakoekonomice szpitalnej nr 16/2011
Kategoria: