Interakcje leków z żywnością i alkoholem

Interakcje leków z żywnością i alkoholem

Wybrane fragmenty z kampanii "Lek bezpieczny" - Materiały z konferencji prasowej "Leki a alkohol i żywnośćBarometr harmonizacji: stan na 31.03.2008"

Historia..

3 września 1963 roku 40-letni mężczyzna, leczony z powodu poważnej depresji, zaczął przyjmować Parnate (tranyicypromine). Miesiąc później, podczas rodzinnej kolacji, odczuł lekki ból głowy. Jadł wtedy potrawkę wołową, ser i krakersy. Z serów typu cheddar zjadł walijski Caerphiliy i Danish blue. W nocy poczuł się znacznie gorzej. Był oszołomiony, dostał mdłości, a ból głowy stał się nie do zniesienia. Rano poczuł się na tyle dobrze, że zjadł na śniadanie 3 grube plastry sera. Niewiele później zaczął zachowywać się niespokojnie i chaotycznie. Rozpoczęło się krwawienie z nosa. Pacjent był pobudzony, agresywny, tracił orientację. Przewieziony do szpitala, nadal zachowywał się chaotycznie, temperatura ciała przekroczyła 40°C, ciśnienie było podwyższone, a puls przyspieszony. Zmarł wieczorem, o 1933. Sekcja zwłok wykazała obrzęk mózgu ze znacznym przekrwieniem biernym. Lekarze wywnioskowali, że przyczyną śmierci była interakcja pomiędzy lekami, które zażywał, a zjedzonym serem.Cuthill, J.M., w „Death Associated with Tranylcypromine and Cheese." Lancet 1964; i: 1076-1077.

Żywność mogąca wchodzić w interakcje z inhibitorami MAO
awokado pepperoni
banany przejrzałe ryby (marynowane, solone, wędzone)
białkowe produkty zastępcze salami
bób sery:  Blue, Brie, Camembert, Cheddar, Emmentaler, Gruyere, Mozarella, Parmesan, Provolone, Romano, Roquefort, Stiiton, typu brick
czekolada (w dużych ilościach) sos sojowy
drożdże piwowarskie suplementy z drożdży
ekstrakt drożdżowy (Marmite, itp.) wątroba wołowa (przechowywana)
figi (z puszki albo przejrzałe) wątróbka z kurczaka (przechowywana)
kawior wina typu Vermouth
kiełbasa Bołogna (z mieszanego mięsa, przyp. tłum.) wino Chianti
kiełbaski „Summer" zupa Miso
kofeina (w dużych ilościach)  
koncentrat mięsny (w sosach lub zupach)  
likiery Chartreuse i Drambuie  

Interakcje leków z żywnością prowadzące do osłabieniadziałania substancji leczniczych

Przyczyny ograniczenia lub opóźnieniawchłaniania leku spowodowaneprzez pożywienie

  • adsorpcja leku
    • erytromycyny, benzylopenicylinyprzez kwas cytrynowy będącyskładnikiem soku pomarańczowego
    • paracetamolu przez pektyny zawartew owocach (porzeczkach, agreście)
    • preparatów digoksyny,trójpierścieniowych lekówprzeciwdepresyjnych przez produktyi potrawy zawierające dużo błonnika(płatki owsiane, chleb razowy, otręby)
  • kompleksowanie
    • tworzenie trudno wchłaniających siękompleksów fenytoiny ze składnikamipokarmowymi, takimi jak:skrobia kukurydziana, olej kokosowy
  • kompleksowanie – tworzenie trudnorozpuszczalnych lub nierozpuszczalnychkompleksów podczas łącznegostosowania produktów zawierającychduże ilości jonów wapnia (mleko, sery,jogurty) lub jonów żelaza (zielonasałata, szpinak, buraki) z tetracyklinamifluorochinolonami, kwasemetydrynowym  
  • wytrącanie leku
    • pochodnych fenotiazyny,preparatów żelaza przezgarbniki zawarte w herbaciei kawie
  • zmiana pH treści pokarmowej
    • pożywienie zawierające sokiz owoców, mięso, ryby, serypowodując zakwaszenie treściżołądkowo-jelitowej zmniejszawchłanianie leków zasadowych
    • dieta jarska alkalizując treść żołądkowo-jelitową utrudniawchłanianie leków kwaśnych

Przyczyna osłabienia działania lekuprzez pożywienie

  • nasilenie metabolizmu
    •  teofiliny, tolbutamidu, fenacetynypod wpływem stosowania dietywysokobiałkoweji niskowęglowodanowej
    • difenylohydantoinyi sulfonamidów przez kwasfoliowy zawarty w jarzynachliściastych i drożdżach
  • indukcja aktywności enzymówmetabolizujących leki podwpływem przewlekłegonadużywania alkoholu
  • zwiększenie wydalania lekówo odczynie zasadowym, jak:amfetamina, aminofenazon,chinydyna, chinina, imipramina,petydyna, prokaina, teofilina,erytromycyna pod wpływemdiety zakwaszającej mocz
  • osłabienie efektuprzeciwzakrzepowego kumarynprzez dietę bogatą w witaminęK, zawierającą szpinak,brukselkę, brokuły

Interakcje leków z żywnością prowadzące do nasileniadziałania substancji leczniczych

Przyczyny zwiększenia wchłanianialeku spowodowane przez pożywienie

  • osłabienie ruchliwości przewodupokarmowego wydłużające czasopróżnienia żołądka i jelit z pokarmuwpływa na rozpuszczenie większejilości substancji leczniczych, takichjak: spironolakton, acenokumarol,fenytoina, karbamazepina,nitrofurantoina
  • spożywanie pokarmówo znacznej zawartości tłuszczu(bekon, smażone jajka, smalec,duże ilości masła, pełnotłustemleko)

Leki, których wchłanianie zwiększa siępodczas jednoczesnego spożywaniatłuszczu pokarmowego

  • leki przeciwgrzybicze (gryzeofulwina)
  • leki przeciwpierwotniakowe(atowakwon, halofantryna)
  • leki przeciwpasożytnicze (albendazol,mebendazol)
  • trójpierścieniowe lekiprzeciwdepresyjne
  • leki beta-adrenolityczne (atenolol,metoprolol, oksprenolol,propranolol)
  • preparaty teofiliny (Euphyllinretard, Theophyllinum prolongatum)
  • leki przeciwzakrzepowe (dikumarol)

Przyczyna nasilenia działania leku przez pożywienie

  • hamowanie aktywności izoenzymu CYP3A4 odpowiedzialnego za metabolizm pierwszegoprzejścia w ścianie jelita, takich leków jak:nitrendypina, felodypina, nimodypina,werapamil, cyklosporyna, takrolimus,atorwastatyna, lowastatyna, symwastatyna,ebastyna, loratydyna, karbamazepina,buspiron, diazepam, midazolam, metadon,syldenafil przez składniki sokugrejpfrutowego
  • hamowanie metabolizmu lekuniedobór białka, zwłaszcza obecnychw nim niezbędnych aminokwasów,witaminy C, zespołu witamin E,nienasyconych kwasów tłuszczowychi składników mineralnych (magnezu,miedzi, potasu)
  • zmniejszenie metabolizmuteofiliny, tolbutamidu,fenacetyny pod wpływemstosowania dietyniskobiałkoweji wysokowęglowodanowej

Interakcje leków z żywnością na etapieich metabolizmu

  • zahamowanie dezaminacji tyraminy,zawartej w pokarmach, takich jak:dojrzałe sery, wina chianti,marynowane śledzie przezinhibitory MAO prowadzące doprzełomu nadciśnieniowego naskutek jej kumulacji w organizmie

Przyczyna nasilenia działania lekuprzez pożywienie

  • osłabienie efektu pierwszegoprzejścia propranololu,metoprololu, lidokainy,imipraminy, nortryptyliny,paracetamolu pod wpływempożywienia obecnego wprzewodzie pokarmowym
  • zmniejszenie wydalania a zwiększenieresorpcji zwrotnej w kanalikachnerkowych leków o odczynie kwaśnym,takich jak: salicylany, sulfonamidy,barbiturany, pochodne kumaryny,fenylbutazon, streptomycyna podwpływem diety zakwaszającej moczzawierającej mięso, jaja, ryby, sery, chleb,makaron, rabarbar, owoce cytrusowe,żurawinę, śliwki
  • zwiększenie resorpcji zwrotnejlitu pod wpływem zbyt dużegoograniczenia spożycia solikuchennej, zwłaszcza u osób po60 roku życia
  • nasilenie działania teofiliny,leków przeciwbólowychi przeciwgorączkowych(zawierających kofeinę) podwpływem kofeiny zawartej wherbacie, kawie, napojachtypu coca-coli, pepsi,red bull
  • niebezpieczne nasilenie działaniaglikozydów naparstnicy u chorychstosujących leki wykrztuśnei przeczyszczające zawierające korzeńlukrecji, którego składnik -glycyrrhizyna nadmierniezmniejsza stężenie potasuw organizmie
  • niebezpieczny wzrost stężenia potasuu chorych leczonych inhibitoramikonwertazy angiotenzyny i/lubdiuretykami oszczędzającymi potaspod wpływem łącznego stosowaniasubstytutów soli kuchennej,zawierających sole potasowe

Interakcje leków zalkoholem

Alkohol może działać korzystnie.

Wykazano, że stosowanie umiarkowanych dawekalkoholu (1-3 standardowe drinki/dzień – 10-30g) zmniejsza ryzyko zachorowania na:

  • zawał serca
  • udar
  • cukrzycę
  • chorobę Alzheimera i demencję

ale nadużywanie zwiększa ryzyko zachorowania na marskość wątroby, nowotwory, alkoholizm.

Leki a alkohol

  • Pani Julia K. była leczona metronidazolem w postaci czopków dopochwowych z powodu zakażenia rzęsistkiem.Zaproszono ją na imieniny, gdzie wypadało spełnić toast za zdrowie gospodarza. Po kilkunastu minutach pani Julia odczuła gwałtowne uderzenie krwi do głowy - twarz była zaczerwieniona, a jej zrobiło się słabo. Wezwano karetkę pogotowia. W szpitalu rozpoznano tzw. reakcję antikolopodobną, tzn. taką, jaka występuje po wypiciu alkoholu przez pacjenta leczonego antikolem (esperalem).
  • Pacjentka tłumaczyła się, że poprzednio w trakcie kuracji innymi antybiotykami, a mianowicie tetracykliną, też wypiła niewielką ilość alkoholu bez żadnych przykrych następstw - wobec tego uznała, że wypicie alkoholu po zażyciu zaleconego chemioterapeutyku nie będzie niebezpieczne.

Przyczyny interakcji leków z alkoholem

  • Reakcja disulfiramopodobna(antikolopodobna)
  • Synergizm (sumowanie siędziałania) leków i alkoholu
  • Wpływ leków na kinetykę alkoholu
  • Wpływ alkoholu na metabolizmleków

 

  • Reakcja disulfiramopodobna(antikolopodobna):
    • leki hamują spalanie alkoholu. W tkankachgromadzi się toksyczny związek - aldehydoctowy. Związek ten powoduje m.in. silnerozszerzenie naczyń twarzy i innych okolicskóry, czemu towarzyszy uczucienieprzyjemnego tętnienia. Występują silnebóle brzucha, głowy, pocenie się, nudności,wymioty, spadek ciśnienia krwi (zapaść) iuczucie przerażającego lęku. Z powodutakich objawów isulfiram/antikol (antabus)jest stosowany w kuracji odwykowej.
      Reakcję disulfiramopodobną(antikolopodobna) oprócz disulfiramu wywołują niektórecefalosporyny, np. latamoksef(Moxalactam), cefamandol (Tarcefandol),cefoperazon (Cefobid). Szczególnie silnereakcje antikolopodobne wywołująwszystkie pochodne nitroimidazolustosowane jako leki przeciwpasożytnicze iprzeciwbakteryjne, np. metronidazol,nitrofurantoina, także niektóre lekiprzeciwgrzybicze, np. ketokonazol.
  • Synergizm (sumowanie się działania) lekówi alkoholu:
    • Alkohol należy do grupy depresantów,spowalnia aktywność ośrodkowego układunerwowego (OUN), przez co zażywający goludzie odczuwają odprężenie, podwyższoną pewność siebie, a ich koordynacja ruchóworaz mowa zostają zaburzone. Lekihamujące aktywność OUN nasilają tedziałania.
      Synergizm (sumowanie się działania)hamującego ośrodkowy układ nerwowy lekówi alkoholu dotyczy m.in.:
      • barbituranów, np. fenobarbitalu (Luminal),cyklobarbitalu;
      • benzodiazepin, np. diazepamu (Relanium),nitrazepamu (Nitrazepam);
      • leków przeciwastmatycznych,przeciwalergicznych i przeciwuczuleniowych,takich jak chlorpromazyna (Fenactil).
    • Alkohol zwiększa ryzyko wystąpieniachoroby wrzodowej, a zwłaszcza krwawieńz przewodu pokarmowego przyjednoczesnym stosowaniu niesterydowychleków przeciwzapalnych (przeciwbólowychi przeciwgorączkowych), takich jak kwasacetylosalicylowy, ibuprofen, diklofenak.
      Alkohol zwiększa ryzyko działaniahepatotoksycznego (uszkodzeniawątroby) przy równoczesnymstosowaniu m.in.:
      • witaminy A
      • paracetamolu
  • Wpływ leków na kinetykę alkoholupodwyższenie stężenia alkoholu we krwi,zaobserwowano po podaniu:
    • leków przeciwhistaminowych stosowanychw nadkwasocie żołądka i chorobiewrzodowej żołądka, tj. po cymetydynie iranitydynie,
    • po kwasie acetylosalicylowym podanym 2hprzed wypiciem alkoholu
    • po podaniu leku antyarytmicznego –werapamilu.
  • Wpływ alkoholu na metabolizmleków:
    • przeciwgrużliczych (izoniazydu)
    • tolbutamidu
    • warfaryny

Przyczyna nasilenia działania lekuprzez alkohol

  • zahamowanieaktywności enzymówmetabolizujących lekipod wpływemjednorazowegospożycia dużej ilościalkoholu
  • pobudzenie aktywnościenzymówmetabolizujących lekipod wpływemregularnego spożywaniaumiarkowanych ilościalkoholu

Gdzie można znaleźć pomoc?

  • Lekarz
  • Farmaceuta
  • Publikacje
  • Internet

Metody zapobiegania i zmniejszaniaczęstości występowania niepożądanychinterakcji leków z żywnością i alkoholem

  • popijanie leków czystą wodą
  • zażywanie leków 1-2 h przed lub 2 hpo posiłku
  • nie stosowanie łącznie z lekamisuplementów zawierających witaminyi sole mineralne oraz substytutów solikuchennej
  • nie zażywanie leków jednocześniez alkoholem

 

Źródło:
Kampania "Lek bezpieczny" Materiały z konferencji prasowej 02.04.2008 "Leki a alkohol i żywnośćBarometr harmonizacji: stan na 31.03.2008"
Kategoria: