Zapalenie opon mózgowych

Często zadawane pytania.

  • Czym jest zapalenie opon mózgowych?
  • Jakie są oznaki i symptomy zapalenia opon mózgowych?
  • Jak diagnozuje się zapalenie opon mózgowych?
  • Czy zapalenie opon mózgowych można leczyć?
  • Czy zapalenie opon mózgowych jest zaraźliwe?
  • Czy są szczepionki przeciwko zapaleniu opon mózgowych?

Czym jest zapalenie opon mózgowych?

Zapalenie opon mózgowych jest infekcją płynu rdzenia kręgowego i płynu, który otacza mózg. Potocznie czasami nazywa się je zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Zapalenie opon jest zazwyczaj spowodowane przez infekcję wirusową lub bakteryjną. Wiedza o tym, czy zapalenie opon mózgowych jest wynikiem infekcji bakteryjnej czy wirusowej jest ważna ponieważ w zależności od tego różny jest przebieg choroby i jej leczenie. Wirusowe zapalenie opon mózgowych ma generalnie łagodniejszy przebieg i przechodzi bez określonego leczenia, podczas gdy bakteryjne zapalenie opon mózgowych może mieć znacznie poważniejszy przebieg i może skutkować uszkodzeniem mózgu, utratą słuchu, upośledzonym uczeniem się. Dla bakteryjnego zapalenia opon mózgowych równie ważna jest wiedza na temat typu bakterii, który spowodował zapalenie opon mózgowych ponieważ antybiotyki mogą zapobiec rozprzestrzenianiu się niektórych typów bakterii i zarażaniu innych ludzi. Przed rokiem1990, Haemophilus influenza typ B (Hib) był główną przyczyną bakteryjnego zapalenia opon mózgowych, ale nowe szczepionki, które rozpoczęto podawać wszystkim dzieciom jako część ich rutynowej immunizacji zredukowało występowanie inwazyjnej choroby wywoływanej przez H.influenzae. Obecnie Streptococcus pneumoniae i Neisseria meningitidis są główną przyczyną bakteryjnego zapalenia opon mózgowych.

Jakie są oznaki i symptomy zapalenia opon mózgowych?

Wysoka gorączka, ból głowy, sztywność karku są powszechnymi symptomami zapalenia opon mózgowych u każdego osobnika powyżej drugiego roku życia. Innymi symptomami mogą być nudności, wymioty, uczucie dyskomfortu w kontakcie oczu z jasnym światłem, dezorientacja, senność. U noworodków i małych niemowlaków klasyczne objawy gorączki, bólów głowy, sztywności karku mogą nie występować lub mogą być trudne do rozpoznania i niemowlę może tylko wydawać się wolniejsze lub nieaktywne albo drażliwe, mieć wymioty lub wyglądać na słabo nakarmione. Choroba może wystąpić i rozwinąć się w każdym wieku.

Jak diagnozuje się zapalenie opon mózgowych?

Wczesna diagnoza i podjęcie leczenia jest bardzo ważne. Jeżeli pojawią się symptomy choroby, pacjent powinien natychmiast skontaktować się z lekarzem. Zazwyczaj diagnoza jest stawiana na podstawie wzrostu bakterii z próbki płynu rdzeniowego. Płyn rdzeniowy pobiera się poprzez nakłucie lędźwiowe. Identyfikacja typu bakterii odpowiedzialnych za zakażenie jest ważna ze względu na wybór właściwego antybiotyku.

Czy zapalenie opon mózgowych można leczyć?

Bakteryjne zapalenie opon mózgowych może być leczone kilkoma skutecznymi antybiotykami. Jakkolwiek ważnym jest aby leczenie rozpocząć we wczesnym stadium choroby. Właściwa terapia antybiotykami powszechnych rodzajów bakterii zapalenia opon mózgowych powinna zredukować ryzyko śmierci z powodu zapalenia opon mózgowych do wartości poniżej 15%, chociaż ryzyko to jest większe u osób starszych.

Czy zapalenie opon mózgowych jest zaraźliwe?

Tak, niektóre postacie bakteryjnego zapalenia opon mózgowych są zaraźliwe. Bakterie rozprzestrzeniają się drogą kropelkową przez wymianę powietrza z dróg oddechowych oraz wydzieliny z gardła (np. kichanie, całowanie). Szczęśliwie żadna z bakterii, która wywołuje zapalenie opon mózgowych nie jest aż tak zaraźliwa jak ma to miejsce w przypadku zwykłego przeziębienia czy grypy, a ponadto bakterie nie rozprzestrzeniają się przez przypadkowy kontakt czy przez zwykłe oddychanie w pomieszczeniu, w którym przebywa osoba z zapaleniem opon mózgowych.

Zdarza się jednak czasami, iż bakterie, które powodują zapalenie opon mózgowych rozprzestrzeniają się na ludzi, którzy mieli bliski lub dłuższy kontakt z pacjentem z zapaleniem opon mózgowych wywołanym przez Neisseria meningitidis (nazywane także meningokokowym zapaleniem opon mózgowych) lub Hib. Ludzi z tego samego gospodarstwa domowego, ośrodka opieki dziennej lub mających bezpośredni kontakt z ustną wydzieliną pacjenta (np. podczas całowania) mogą być uważani za osoby z grupy zwiększonego ryzyka nabawienia się infekcji. Ludzie kwalifikujący się do grupy osób o bliskim kontakcie z pacjentami z zapaleniem opon mózgowych wywołanym przez N.meningitidis powinni otrzymać antybiotyk aby zapobiec zakażeniu.Antybiotyki nie są jednakże zalecane osobom zaliczającym się do grupy osób o bliskim kontakcie z pacjentami z zapaleniem opon mózgowych typu Hib, którzy zostali zaszczepieni przeciwko zapaleniu opon mózgowych Hib w wieku 4 lat lub wcześniej.

Czy istnieją szczepionki przeciwko zapaleniu opon mózgowych?

Tak. Istnieją szczepionki przeciwko Hib, przeciwko niektórym serotypom N.meningitidis oraz przeciwko Streptococcus pneumoniae. Szczepionki przeciwko Hib są bardzo bezpieczne i skuteczne. [1]

W Polsce mamy zarejestrowane trzy szczepionki przeciwko N.meningitidis (zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych). Szczepionka taka ma na celu zapobieganie zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych wywołanym przez serotypy N.meningitidis zawarte w danym preparacie. Zalecana jest ona na obszarach endemicznych oraz podczas epidemii.
Szczepionka meningokokowa nie zapewnia ochrony przed innymi ropnymi zapaleniami opon mózgowych ale może ochronić wiele osób, które mogłyby zachorować jeżeli nie były wcześniej zaszczepione.

Meningitec – jedna dawka zawiera 10 mcg oligosacharydu meningokoków z grupy C sprężonego z ok. 15 mcg białka błonicznego CRM197. Dawkowanie: Niemowlęta do 12 miesiąca życia - 3 dawki z zachowaniem co najmniej 1-miesięcznej przerwy pomiędzy kolejnymi dawkami. Pierwszą dawkę podaję się najwcześniej od 2 miesiąca życia. Dzieciom od ukończenia 1 roku życia i starszym, młodzieży oraz dorosłym, którym wcześniej nie podawano szczepionki zaleca się podanie jednej dawki.

Neis Vac-C – jedna dawka zawiera 10 mcg polisacharydu meningokoków z grupy C sprężonego z 10-20 mcg toksoidu tężcowego i 0,5 mg wodorotlenku glinu (w przeliczeniu na glin). Dawkowanie: Niemowlęta do 12 mż. – 3 dawki z zachowaniem co najmniej 1-miesięcznej przerwy pomiędzy kolejnymi dawkami. Pierwszą dawkę podaję się najwcześniej od 2 miesiąca życia. Dzieciom od ukończenia 1 roku życia i starszym, młodzieży oraz dorosłym, którym wcześniej nie podawano szczepionki zaleca się podanie jednej dawki.

Polisacharydowa Szczepionka Meningokokowa A + C – jedna dawka zawiera 50 mcg polisacharydów Neiseria menigitidis grupy A + C. Dawkowanie Szczepionkę podaje się jednorazowo powyżej 18-go miesiąca życia. Dzieci poniżej miesiąca życia szczepi się w przypadku wystąpienia epidemii.

Istnieją także szczepionki zapobiegające zapaleniu opon mózgowych wywołanym przez S.pneumoniae ( nazywane też pneumokokowym zapaleniem opon mózgowych), które również zapobiegają wystąpieniu innych chorób wywołanych przez S.pneumoniae.

Pneumokokowa szczepionka polisacharydowa jest zalecana wszystkim osobom powyżej 65 roku życia oraz osobom młodszym (co najmniej dwuletnim) z grup podwyższonego ryzyka (niedobory odporności z powodu czynnościowego upośledzenia układu oddechowego, krwionośnego, wątroby i nerek, splenektonomia lub dysfunkcja śledziony na tle niedokrwistości sierpowatokrwinkowej lub innej przyczyny, cukrzyca i inne choroby przewlekłe, uzależnienie alkoholowe, utrzymujący się wyciek płynu mózgowo rdzeniowego, choroba Hodgkina)

Preparaty:

  • Pneumo 23
  • Pneumovax 23

Ostatnio pojawiła się na polskim rynku skoniugowana szczepionka pneumokokowa (Prevenar), która stosowana jest w celu uodpornienia czynnego w zapobieganiu chorobom inwazyjnym wywołanym przez S.pneumoniae o serotypach 4, 6B, 9V, 14, 18C, 19F i 23 .Szczepionka ta stosowana jest już u niemowląt i małych dzieci (od 2 miesiąca życia do 2 lat) oraz dotychczas nie szczepionych dzieci w wieku od 2-5 lat z grupy wysokiego ryzyka.Stosowanie tej szczepionki nie zastępuje podawania 23-walentej szczepionki pneumokokowej u dzieci powyżej 2 roku życia z grup wysokiego ryzyka ani rutynowych szczepień przeciwko błonnicy, pomimo możliwości wystąpienia odpowiedzi humoralnej na anatoksynę błonniczą.[1], [2]

W 2007 roku Główny Inspektorat Sanitarny powołał Zespół do Spraw Zakażeń Meningokokowych, do którego należy koordynowanie zadań podejmowanych w celu zapewnienia sprawnej i skutecznej ochrony zdrowia publicznego w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń meningokokowych.

Więcej informacji znajduje się na stronach podanych poniżej:

Co to jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznica (sepsa) meningokokowa? - informacja dla społeczeństwa

Zapobieganie Inwazyjnej Chorobie Meningokokowej

"Zasady postępowania w przypadku zakażeń ośrodkowego układu nerwowego wywołanych przez Neisseria meningitidis i inne drobnoustroje", Skoczyńska A, Kadłubowski M., Hryniewicz W., ą -medica press, Bielsko-Biała 2004 - informacja dla pracowników służby zdrowia

Program szczepień ochronnych na rok 2007

 
Źródła:
[1] Centers for Disease Control and Prevention , Meningococcal Disease http://www.cdc.gov/ncidod/DBMD/diseaseinfo/meningococcal_g.htm
[2] Leki współczesnej terapii wydanie XVIII - Jan K.Podlewski, Alicja Chwalibogowska-Podlewska
Kategoria: